Ischias is geen ziekte op zich, maar een klachtenpatroon: pijn die vanuit de onderrug of bil langs de achter- of zijkant van het been naar beneden straalt, soms tot in de voet. De pijn volgt het verloop van de zenuwwortels die samen de heupzenuw (nervus ischiadicus) vormen — vandaar de naam. Artsen spreken ook van een lumbale radiculopathie: een prikkeling van een zenuwwortel in de lendenwervelzuil.
De meest voorkomende oorzaak is een lumbale discushernia die op een zenuwwortel drukt. Ook een vernauwing van het wervelkanaal (kanaalstenose), slijtage van de facetgewrichten of, zeldzamer, andere aandoeningen kunnen dezelfde uitstralende pijn geven.
Interactief 3D-model: spine_hernia_ef.glb
Dit is een interactieve visualisatie van de anatomie (model: spine_hernia_ef.glb). Bekijk de interactieve versie op de website.
Ischias ontstaat wanneer een zenuwwortel in de onderrug geprikkeld of samengedrukt wordt. Risicofactoren zijn vergelijkbaar met die van een discushernia: toenemende leeftijd en slijtage, zwaar tillen of langdurig zitten, roken, overgewicht en erfelijke aanleg. Ook tijdens de zwangerschap komt ischias vaker voor.
De arts herkent ischias meestal aan het verhaal en het klinisch onderzoek: het uitstralingspatroon, rektesten van de zenuw en het nakijken van kracht, gevoel en reflexen. Beeldvorming is niet altijd meteen nodig. Houden de klachten aan, zijn ze zeer hevig of is er krachtverlies, dan brengt een MRI van de lendenwervelzuil de oorzaak in beeld. Een EMG kan in twijfelgevallen helpen om de aangedane zenuwwortel te bevestigen.
De eerste behandeling is vrijwel altijd conservatief: in beweging blijven binnen de pijngrens, aangepaste pijnstilling en kinesitherapie. Bij de meeste mensen nemen de klachten zo binnen enkele weken tot maanden duidelijk af. Een epidurale infiltratie of wortelblokkade kan overwogen worden wanneer de pijn hevig blijft.
Een operatie wordt pas overwogen wanneer de pijn ondanks volgehouden conservatieve behandeling aanhoudt en er op de MRI een duidelijke, behandelbare oorzaak zichtbaar is — bijvoorbeeld een hernia die met een microdiscectomie verwijderd kan worden. Bij alarmsymptomen of belangrijk krachtverlies kan sneller ingegrepen worden.
Hulpmiddel om te bepalen of een raadpleging neurochirurgie zinvol kan zijn.
Dit is een interactieve klinische schaal / zelf-evaluatietool. Bekijk de interactieve versie op de website.
Heeft u aanhoudende uitstralende beenpijn? Bespreek dit met uw huisarts of maak een afspraak voor een raadpleging.